(Cadn.com.vn) - “Ai về Thanh Quýt mà coi/ Mất mùa thuốc lá chết ba ngàn người”. Câu ca ví von này được người dân Thanh Quýt (xã Điện Thắng Trung, H. Điện Bàn, Quảng Nam) truyền miệng như một niềm tự hào về “đặc sản” thuốc lá của quê hương mình. Thanh Quýt không những nổi tiếng vì có thuốc lá ngon mà điều đặc biệt hơn, hầu hết phụ nữ ở đây đều nghiện thuốc lá và xem đó là “món” không dễ bỏ trong khẩu phần của cuộc sống. Nhưng đến nay, thói quen này đã được người dân dần từ bỏ.

Hút thuốc từ thuở… còn thơ

Chúng tôi phát hiện ra điều thú vị này khi tham gia một cuộc họp ở thôn Thanh Quýt, xã Điện Thắng Trung. Giờ giải lao cũng là lúc để chị em thư thả trò chuyện và mấp máy điếu thuốc trên môi. Chính điều này đã khiến chúng tôi phải trở lại Thanh Quýt lần nữa để tìm hiểu ngọn nguồn của thói quen độc đáo này.

Chị Nguyễn Thị Cam, một người dân trong thôn cho biết: “Tôi hút thuốc này từ hồi còn con nít kia. Hồi xưa công việc của tụi nhỏ chúng tôi là đi chăn bò, gặp trời lạnh nên rủ nhau đi hái trộm lá thuốc quấn lại để hút cho đỡ lạnh. Hút miết rồi quen, bây giờ đã “ghiền” rồi, không sao bỏ được”. Thanh Quýt là xứ thuốc và cũng là địa phương có số phụ nữ hút thuốc nhiều nhất với khoảng 300 người. Hút thuốc là thói quen và cũng là “nghề”, bởi đây là công cụ hữu hiệu nhất để thử thuốc sau khi sản xuất.

Hút thuốc từng là thói quen thường ngày của phụ nữ Thanh Quýt.

Có lẽ không có nơi nào “rành” phân biệt thuốc ngon hay dở nhanh như những phụ nữ ở Thanh Quýt. Chỉ cần nhìn màu lá của thuốc, nhiều người đã có thể biết được thuốc này nằm ở “top” mấy, loại một hay loại hai. Theo kinh nghiệm của những cao niên trong làng, thuốc ngon có màu lá rất đậm. Lá thuốc không được mỏng nhưng cũng không quá dày. Khi châm lửa, lá thuốc cháy chậm, khói bay lên đặc quánh, xoắn lại với nhau xoay vòng và ít lan tỏa. Chị Phan Thị Hằng, một người rất trẻ ở làng Thanh Quýt còn khoe tài của mình khi cầm một lá thuốc phơi trước hiên, quấn vội, châm lửa hít một hơi dài, bảo: “Chỉ cần liếc qua lá thuốc ni là đã biết nó ngon rồi. Tôi hút thuốc từ lúc 8 tuổi, nói vui chứ chừ bỏ chồng một ngày được chứ bỏ thuốc một ngày chắc chết mất”.

Hút thuốc lá có “hai” sức khỏe

Lời khuyến cáo “hút thuốc lá có hại cho sức khỏe” thường được ghi trên những bao thuốc lá đã được những phụ nữ “vui tính” ở Thanh Quýt đọc chệch chữ “hại” thành chữ “hai”. Hầu hết chị em ở đây đều cho rằng hút thuốc lá làng mình rất tốt cho... sức khỏe. Để chứng minh cho điều này, các chị đã đọc vanh vách hàng loạt danh sách những cụ bà đã ngấp ghé tuổi “thập cửu lai hy” có thâm niên hút thuốc đáng nể nhưng đều khỏe mạnh. Cụ Nguyễn Thị Sáu (80 tuổi), vẫn đang vo ve với điếu thuốc đã cháy sát mép, khuyên: “Hút thuốc ở đâu thì sợ chứ hút thuốc lá làng Thanh Quýt thì không sợ đau ốm gì”. Lý do để giải thích cho việc hút thuốc có “hai” sức khỏe của phụ nữ Thanh Quýt là do thuốc lá ở đây được sản xuất “sạch” hơn, bởi phân bón cây là bánh dầu hoặc phân chuồng. Người trồng không dùng thuốc trừ sâu để phun lên cây mà dùng tay để bắt, do đó dư lượng độc tố trên thuốc không có(?).

Nhiều phụ nữ ở Thanh Quýt hiện đã bỏ được thuốc dù vẫn theo nghề.

Tập dần thói quen bỏ thuốc

Tuy nhiên, dù có giải thích thế nào đi nữa thì việc lạm dụng hút thuốc vẫn sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe cho cả người hút và những người xung quanh. Ý thức được điều này nên nhiều phụ nữ ở Thanh Quýt đã bắt đầu bỏ thuốc dù vẫn theo nghề truyền thống.

Ông Nguyễn Hữu Tê - nguyên Trưởng CAX Điện Thắng Trung cho biết, ước tính diện tích trồng thuốc của làng Thanh Quýt là khoảng 40ha, hằng năm cho sản lượng khoảng 50 tấn thuốc lá. Mỗi ki-lô-gam thuốc lá lúc cao giá nhất là 100.000 đồng, thấp nhất là 50.000 đồng. Thuốc lá thường xuất đi cho các con buôn ở Đà Nẵng, Huế, TPHCM… mà người ta hay gọi với cái tên là thuốc “Cẩm Lệ”. Ngoài những tiệm bán thuốc lá lẻ ở địa phương thì hầu hết ở các quầy bán thuốc “Cẩm Lệ” nằm ở các tỉnh cũng đều là người dân Thanh Quýt. Thuốc lá “Cẩm Lệ” đã có thương hiệu từ lâu và người bán thuốc ở khắp nơi, nếu không phải người làng này thì cũng là họ hàng thân thích với người dân Thanh Quýt.

Cũng nhờ thuốc lá mà nhiều người dân làng Thanh Quýt xây nhà dựng cửa, mua sắm được xe máy, tivi, nuôi con cái ăn học đến nơi đến chốn. Tuy nhiên, trong vài năm trở lại đây, do việc phát triển sản xuất công nghiệp nên đất đai bị thu hẹp lại, nhiều người dân Thanh Quýt hiện nay cũng đã bỏ nghề trồng thuốc lá, thay vào đó tầng lớp thanh niên, trung niên cũng chuyển đổi ngành nghề. Người thì đi làm công nhân trong các nhà máy, người đi phụ hồ, buôn bán… Ông Tê cho biết thêm, hiện nay ở Thanh Quýt chỉ còn khoảng 50 hộ trên tổng số hơn 1.000 hộ dân trong xã còn trồng và sản xuất thuốc lá. Thậm chí, đã có rất nhiều người “đoạn tuyệt” với thuốc lá và đi tìm công việc khác. Bà Lê Thị Tuyết (60 tuổi) cho biết: “Tôi biết hút thuốc từ năm 15 tuổi, nhiều lần xem tivi, nghe đài rồi con cái khuyên bỏ thuốc để đỡ hại sức khỏe vậy mà chẳng được. Năm ngoái, tôi quyết tâm dứt hẳn với thuốc lá, ấy thế mà được thật. Giờ nghĩ lại thấy mình làm đúng”. Chị Nguyễn Thị Hiền (40 tuổi), từng có hơn 20 năm theo nghề làm thuốc, từng ra Bắc vào Nam để bỏ mối thuốc lá cho các đại lý nhưng giờ cũng đã chuyển đổi ngành nghề. Hiện chị đang làm công nhân tại nhà máy ở KCN Điện Nam - Điện Ngọc với mức lương hơn 2triệu đồng/tháng.

Dẫu rằng nghề trồng và buôn bán thuốc lá là kế mưu sinh của những người dân ở Thanh Quýt, nhưng chúng tôi vẫn hy vọng rằng, những người đã bỏ thuốc như bà Tuyết, chị Hiền... là tấm gương để nhiều phụ nữ nơi đây noi theo. Đơn giản, bởi hút thuốc luôn có hại cho sức khỏe chứ không thể có “hai” sức khỏe...

Anh Tuấn